گونه ها در اکوسیستم ها چه می کنند؟ عنوان مقاله ای بود که توجه مرا بخود جلب کرد بخشی از مقاله را در اینجا اورده ام البته توصیه می کنم اصل مقاله را بخوانید.

   برای حدود سه دهه کنکاش در پاردایم ها، دیدگاه ها و مسائل مربوط به اکوسیستم و اکولوژی جمعیت جدای از یکدیگر صورت می گرفت، با اینحال جمعیت و جامعه بخشی از یک اکوسیستم محسوب می شدند. چنانکه Linkes در سال ۱۹۹۲ اکولوژی را اینگونه تعریف نمود؛ اکولوژی مطالعه علمی تاثیر فرآیندها بر پراکنش و فراوانی موجودات، برهمکنش میان هر گروه از موجودات، برهمکنش بین موجودات و جابجایی و جریان انرژی و ماده است. براین اساس و در صورتی که ما بخواهیم به کمک اکولوژی فهم یکپارچه ای از طبیعت بدست آوریم چاره ای جز شکستن سد میان علوم وابسته به جمعیت و اکوسیستم نداریم. حال پرسش اینکه گونه ها در اکوسیستم ها چه انجام می دهند خود تلاشی است در جهت ایجاد ارتباط بین علوم مرتبط با زیست شناسی جمعیت و اکوسیستم. در این مقاله سعی شده به سه جنبه وابسته با مسئله ذکر شده پرداخته شود؛

 ۱) از لحاظ تئوری چه ارتباطاتی ممکن است بین فرآیند های اکوسیستمی و غنای گونه ای در جوامع وجود داشته باشد؟ بطور اولیه، در صورتی که زیست توده یک جامعه به تعداد کم یا زیادی از گونه ها تقسیم شود آیا تاثیری بر عملکرد اکوسیستم دارد؟

۲) در جهت پاسخ به پرسش اصلی نویسنده مقاله یک سلسه آزمایشاتی را انجام داده تا تاثیر حضور یک گونه اضافه شده به اکوسیستم را بررسی نماید.

۳) در دیدگاه سوم اشاره می شود که آزمایشات انجام گرفته اگرچه مهم هستند اما راهی که گونه بر اکوسیستم تاثیر گذار است و چگونه برخی گونه ها موجب تغییر، نگهداری و خلق زیستگاه ها می شوند را نشان نمی دهند. همان چیزی که بعنوان مهندسی اکولوژی شناخته می شود.

بهتر می بینم ادامه مطلب را در اصل مقاله به زبان اصلی بخوانید که بنظر من جالب توجه است.

لینک مقاله در Jstor اینجا 

(در صورت نیاز به مقاله از طریق ایمیل به من اطلاع دهید)

علی ناصری به جمهوریت می گوید: برای حفاظت عرصه‌های جنگلی باید موانع و تهدیدهای فراروی برطرف شود و برای صیانت آن همکاری بخشهای مختلف ضرروی است که تا به امروز اتفاق نیفتاده است. حضور دام از جمله عوامل تهدید عرصه‌های جنگلی است که باید رفع شود و حضور دام موجب تخریب و فرسایش خاک می‌شود. به گفته ناصری، برای اینکه جنگل کاریها پتانسیل لازم را داشته باشند باید طرح های حفاظت و صیانت اجرا شود و نهال کاریها با شناخت کامل صورت گیرد.

ناصري مي افزايد: پارك ملي گلستان منطقه‌اي است كه در آن يك هشتم گونه‌هاي گياهي، يك سوم گونه‌هاي پرندگان و بيش از يك دوم پستانداران كشور را به تنهايي در خود جاي داده است.تنوع زيستي پارك ملي گلستان چنان است كه آن را در چهارچوب يك كشور و يا در گستره‌اي با حداقل ٥ درجه عرض جغرافيايي مي‌توان تصور كرد. اما آنچه همه خوبان دارند، پارك گلستان به تنهايي دارد. گونه‌هاي گياهي اين گلستان شاخص‌هاي گونه‌‌هاي هيركاني، ايراني – توراني،‌ مديترانه‌اي، اروپا – سيبري و... را توأمان دارد. گونه‌هاي گياهي پارك آن قدر وسيع است كه شامل گونه‌هاي باستاني، اندميك (گونه‌هايي كه فقط در مرز جغرافيايي ايران وجود دارند)، اقتصادي، زينتي، دارويي، حفاظتي، در معرض تهديد و... مي‌شود. كل، بز، قوچ اوريال، خرس قهوه‌اي، پلنگ، گربه جنگلي، خوك وحشي، قشي از يك طرف و قرقي، عقاب طلايي، جغد، داركوب و سينه‌سرخ از طرفي ديگر تنها تعدادي از شگفتي‌هاي اين پارك به حساب مي‌آيند.

   توجه به مسئله ناپدید شدن بسیاری از گونه های جانوری و گیاهی در نتیجه فعالیت های انسانی بتدریج دانشمندان را به سوی شاخه ی جدیدی از علم راهنمایی کرد که با عنوان حفاظت محیط زیست اکنون شناخته می شود. امکان تخمین واقعی نرخ انقراض کار دشوار و شاید تا حدودی نا ممکن باشد اما یک از تخمین های پیشنهاد شده عنوان می کند که چیزی در حدود ۴/۱ گونه های جاندار در ۵۰ سال آینده منقرض خواهند شد (Ehrlich & Wilson 1991). می توان گفت هدف اولیه این علم کاهش میزان انقراض موجودات زنده می باشد.

زرده بر (Vormela peregusna) گونه ای آسیب پذیر در فهرست سرخ IUCN

منبع عکس: www.biolib.cz/cz/taxonimage/id10436

در بسیاری از تئوری های حفاظت از محیط زیست یکی از مهم ترین عوامل انقراض گونه ها را داشتن جمعیت های کوچک می دانند. چراکه جمعیت های کوچک در مقابل مسائلی چون فرآیند های تصادفی ژنتیک، زادآوری و مرگ و میر و محیط زیستی بسیار حساس و آسیب پذیر هستند. همانطور که می دانید فرآیند های تصادفی وابستگی بالایی به شانس دارند و اگرچه  فرآیندهای نام برده شده همیشه به یکدیگر وابسته نیستند اما این امکان را باید در نظر گرفت چنین رخ دادهای در کنار یکدیگر می توانند عاملی مهم در به خطر انداختن بقای یک گونه و یا جمعیت نقش مهمی ایفا کنند.

الگوهای نظری (paradigms) حفاظت محیط زیست Graeme James Caughley

وی که یک محقق اکولوژی جمعیت ها و حفاظت محیط زیست با رویکرد ریاضی است در سال ۱۹۹۴ دو الگوی نظری را در تئوری حفاظت محیط زیست مطرح کرد:

-الگوی نظری جمعیت های کوچک

-الگوی نظری کاهش جمعیت

   از آنجایی که حفاظت محیط زیست از اهمیت فراوانی برخوردار است و امروزه حفظ گونه های جاتوری و گیاهی در هر کشوری امری ضروری می نماید. گونه هی جانوری و گیاهی جدای از رده بندی ها تخصصی گیاهی و جانوری در مبحث محیط زیست نیز دارای تقسیم بندی قابل توجهی هستند. به نظر می رسد این روش تقسیم بندی در ایران چندان مورد توجه نبوده و بررسی و انتخاب مناطق و یا گونه های حفاظت شده یا بصورت سنتی و یا تنها با بهره گیری از آمار برخی سایت ها مانند IUCN و اطلاعاتی از این قبیل دسته بندی شده و مورد توجه قرار می گیرند. اما توجه به رده بندی گونه ها از لحاظ حقاظتی نه تنها می تواند کمک شایانی در حفظ آنها نماید بلکه می تواند عامل مهمی در حفظ گونه های هم جا و بطور کلی در حفظ حیات وحش زیستگاه مورد نظر باشد از این رو گونه ها از لحاظ اهمیت حفاظتی به چندین دسته تقسیم می شوند که در مجموع بعنوان گونه های جانشین (surrogate species) شناخته می شوند:

 Caro & O' Doherty در سال ۱۹۹۹ گونه های جانشین را در سه گروه اصلی تقسیم بندی کردند:

گونه های شاخص (indicator species)

گونه های چتری (umbrella species)
گونه های پرچم نما (flagship apecies)

گونه های شاخص (indicator species)

    گونه های شاخص گونه هایی هستند که صفات مربوط به آن گونه مانند حضور یا عدم حضور، تراکم جمعیت، پراکنش و میزان موفقیت در تولید مثل بعنوان شاخصی از شرایط زیستگاه و دیگر گونه های آن زیستگاه زیرا بررسی شرایط زیستگاه و یا بررسی وضعیت تمامی گونه های یک زیستگاه بسیار مشکل ، گران و بعبارتی ناممکن می باشد. اکولوژیست ها نظرات مختلفی در ارتباط با تقسیم بندی زیر گروه های گونه های شاخص دارند اما بطور کلی دو تقسیم بندی را می توان نام برد که در هر کدام سه زیر گروه وجود دارد.

تقسیم بندی McGeoch در سال ۱۹۹۸

گونه های شاخص محیطی Environmental indicator species

گونه های شاخص اکولوژیکی Ecological indicator species

گونه های شاخص تنوع زیستی Biodiversity indicator species

با توجه به بحث تخریب محیط زیست، فعالیت های مخرب انسانی و تاثیر آنها بر حیات وحش با کمک داده های فهرست سرخ IUCN برخی گونه های مهره دار ایران و سه کشور همسایه را با توجه به رتبه آنها در این فهرست مقایسه کرده ام که نتایج آن در زیر امده است.

براساس فهرست سرخ IUCN در سال 2008 تعداد 1213 گونه مهره دار در در مرز بحرانی انقراض، 1938 گونه  مهره دار در خطر انقراض، 2690 گونه آسیب پذیر، 1797 کونه در معرض تهدید و 359 گونه منقرض شده اند.در این میان و با توجه به طبقه بندی گونه ها در فهرست سرخ IUCN بر آن شدم تا مقایسه ای بین گونه های مهره دار ایران  براساس فهرست سرخ طبقه بندی شده اند و سه کشور همسایه عراق، افغانستان و ترکیه  انجام دهم که در اینجا نتایج را می توان مشاهده کرد. براساس نمودار قرصی شکل (نمودار،1) می توان مشاهده نمود که 6 گونه در مرز بحرانی انقراض، 19 گونه در خطر انقراض، 35 گونه آسیب پذیر و 40 گونه در شرف تهدید هستند.

نمودار ۱. تعداد مهره داران ایران در چهار رده حفاظتی فهرست سرخ در سال ۲۰۰۸

در بین همسیاگان ایران می توان مشاهده نمود که ترکیه بیشترین گونه های در مرز بحرانی انقراض و در خطر انقراض را دارد و در این  رده متاسفانه کشورمان پس از ترکیه قرار گرفته است و در سه رده باقيمانده یعنی گونه های آسیب پذیر، در شرف تهدید و منقرض شده در رتبه اول قرار دارد (نمودار 2).

نمودار ۲. مقایسه ایران و سه کشور همسایه از لحاظ مهره داران دسته بندی شده در برخی رده های فهرست سرخ

دو کشور عراق و افغانستان گرچه با توجه به شرایط سیاسی  حاکم بر این دو کشور شاید بررسی ها جامعی در مورد گونه های جانوری انجام نشده در نتیجه این آمار به شکلی دقیق نمی تواند موقعیت این دو همسایه را نسبت به ایران نشان دهد اما با این حال با توجه به نا امنی ها و مشکلات این کشورها جالب است که گونه های مهره دار آنها در تمامی رده ها نسبت به ایران کمتر بوده و یا به عبارت دیگر قابل مقایسه نیستند.

 این نظر یکی از دوستان بود که ترجیح دادم در اینجا عنوان بشه 

تیغه های آهنین ماشین های راه سازی این بار نگین فیروزه ای سرزمین فارس را هدف قرار داده اند. زیباترین دریاچه آب شیرین ایران «پریشان» در شهرستان کازرون بدون اخذ هرگونه مجوزی مورد هجوم ماشین های راهسازی قرار گرفته. شما نیز با امضا بیانیه «حمایت از تالاب بین المللی پریشان» به جمع مدافعان زیست محیطی و علاقمندان محافظ این گنجینه ی جهانی که به عنوان «ذخیره گاه زیستکره» نیز محسوب می شود، بپیوندید.
آدرس جهت امضا:
http://parishanlake.blogfa.com/page/petition.aspx
لینک خبر در خبرگزاری مهر:
http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?pr=s&query=??????%20&NewsID=823498

 اولین گردهمايي تخصصی خزنده و دوزیست شناسی ایران با تلاش مرکز بين المللي علوم و تکنولوژي پيشرفته و علوم محيطي دانشگاه کرمان برگزار خواهد شد. امیدوارم خزنده شناسان و دوزیست شناسان کشور با حضور در این گردهمایی فصلی جدید را در خزنده شناسی و دوزیست شناسی کشور  آغاز نمایند.

برا اطلاعات بیشتر روی پوستر کلیک کنید

به سهم خود از دبیر گردهمایی جناب آقای مهندس رجبی زاده و همکارانشان تشکر کرده و آرزوی توفیق روز افزون را برایشان دارم. 

ما چرا فکر می کنیم اگر دکتری یک رشته را گرفتیم می توانیم از هر دری سخنی بگوییم و در هر علمی اظهار نظر کنیم نمی دانم؟

اما مطلب زیر که از وبلاگ مهار بیابان زایی گرفته شده شاهدی بر این ادعا است که پیش از اینکه نگران فرهنگ زیست محیطی در جامعه باشیم باید نگران اساتیدی باشیم که به راحتی محیط زیست را ابزاری برای انسان می دانند و اصلا مفهم چرخه حیات را درک نکرده اند استادانی که گاها از بزرگان این مرز و بوم بحساب می آیند ما چه انتظاری می توانیم از مردم و دیگران داشته باشیم. لطفا اصل مطلب را در پیوند زیر ببینید.

                              دکتر پرویز کردوانی: باید تالاب‌های کشور را خشک کرد!

  متاسفانه با خبر شدم دوباره  آقای اشکوری در مصاحبه تلویزیونی در گیلان تاکید بر قطع درختان کهنسال گیلان کرده اند. اصل خبر را من از وبلاگ مهار بیابان زایی گرفتم.

   گویا، اخیراً جناب حجت‌الاسلام میرحسینی اشکوری - مدیرکل مشهور اداره اوقاف گیلان - در یک برنامه‌ی زنده‌ی تلویزیونی استانی شرکت کرده و نه‌تنها از عملکرد گذشته‌ی خویش در صدور فرمان قطع درخت ارزشمند و کهنسال ۱۵۰۰ ساله‌ی رضوان‌‌شهر به بهانه‌ی مقابله با ترویج خرافه‌پرستی ابراز ندامت نکرده، بلکه با قاطعیتی بیشتر در برابر چشمان حیرت‌زده‌ی بینندگان گیلانی با لحنی حاکی از تهدید اعلام کرده‌اند: « تاکنون ۲ درخت را قطع کردیم، بقیه را هم قطع می کنیم! تا با خرافات مبارزه کرده و مردم را به طرف امام زاده‌ها هدایت کنیم …»

   آیا در پناه نشانه ای از نشانه های عظمت و قدرت خداوند بودن و دلگرم کردن به عظمت و قدرت ذات الهی را باید نشانه خرافه پرستی دانست؟ آیا مردمی که به درختی ۱۰۰۰ ساله تکه پارچه ای می بندند جز این است که می خواهند بیاد داشته باشند که خداوند بر هر کاری توانا است و همو است که تنها می تواند حاجت شان را برآورده کند؟ مگر خداوند در قرآن بارها و بارها نگفته است که آیات من در زمین نشانه های وجود و قدرت و عظمت من است؟

 سوره ‏مباركه نمل، آیه ۶۰

   پس از اشاره به آفرينش آسمانها و زمين و نزول باران از آسمان، به رويش بستان‌ها اشاره ‏شده، سپس به اين نكته مهم پرداخته مي‌شود كه اي انسان‌ها به كيفيت ايجاد حيات در درختان بنگريد كه ‏اگر آن نيروي حيات‌دهنده و آن دم عيسوي زندگي بخش، از جانب خداوند نبود، هرگز قادرنبوديد كه آنها را ‏رويانيده و از محصول‌شان برخوردار شويد.‏ 

  سوره مباركه ابراهيم، آیه ۲۴ و ۲۵

   ای رسول ندیدی که چگونه خدا کلمه پاکیزه را به درخت زیبایی مثل زده که اصل سایه ی آن برقرار باشد و شاخه ی آن به آسمان رفعت و سعادت بر شود، آن درخت باذن خداهمه اوقات میوه ها ماکول و خوش دهد خدا اینگونه مثل های واضح برای تذکر مردم می آورد.

  و حال اینکه در آیه بعدی کفر را به درختانی تشبیه می کند که ریشه شان به قلب زمین نمی رود و بالای زمین مانده و زود خشک می شوند. حال آیا درختان کهنسال مظهر کفرند و خرافه پرستی؟

   و آیه های بسیاری که در آنها توجه به آیات خداوندی در زمین ذکر شده و یا از درختان بعنوان مثالی یاد شده در بسیاری از آیات درختان تنومند و پر ثمر بعنوان نشانه ای از نشانه ها خدا هستند حال چطور است که نشانه ای از نشانه های خداوند می شود مظهر خرافه پرستی؟ چطور است نشانه ای که با تمام وجودش یگانگی و عظمت پروردگار جهان را فریاد می کند مظهر خرافه پرستی نامیده می شود و محکوم به معدوم شدن؟ 

   آیا پناه بردن به دامان طبیعتی که هر ذره آن نشانه ای از وجود خداست و راز نیاز کردن در کنار آنها با معبود یگانه و کمک خواستن از قدرت و عظمت خالقشان می شود خرافه پرستی؟

   آیا مردم در امامزاده ها دست به دامان امامزاده می شوند و یا دست به دامان پروردگارش آیا ما در امامزاده ها جز کمک جهت توسل به پروردگار چیز دیگری می خواهیم؟ و آیا در کنار درختی کهنسال با دیدن نشانه ای به این عظمت با دلی آکنده از شک و تردید از عظمت و قدرت بی منتهای پروردگار کمک نمی خواهیم؟

  آیا خرافه از این بزرگتر نیست که بگوییم درختان عامل خرافه پرستی هستند؟

تخریب پارک ملی خجیر چرا؟

چندی پیش خبر خوشحال کننده دادستان کل کشور نسبت به جلوگیری از قطع درختان کهنسال همه ی دوستداران محیط زیست کشور را شاد نمود و چندی نگذشته که خبر تخریب پارک ملی خجیر بدست افراد سود جو و یا به بهانه های گوناگون هر دوستدار محیط زیستی را شوکه نمود. چطور می توان پارک ملی را که متعلق به تک تک ایرانیان است چنین بی رحمانه و برای سود جویی برخی افراد تخریب نمود.

امیدوارم همه دوستداران محیط زیست و همچنین وبلاگ نویسان سبز به این موضوع مهم توجهی در خور نشان دهند.

اینجا اصل مطلب

  با توجه به فراخوان سومین حرکت موج سبز گرچه کمی دیر این فراخوان رو دیدم تصمیم گرفتم مطلبی کوچک در باب گرمایش زمین و تاثیر آن بر محیط زیست بشکلی بسیار خلاصه بنویسم. با اینحال باتوجه به اینکه مقدمه کمی طولانی بود آنرا در صفحه ای جداگانه قراردادم.

یک خبر بسیار خوش

 ادامه مطلب اینجا است

گرچه این مطلب مربوط به دوزیستان نیست اما به نظر من یک فاجعه ملی است و همه باید در موردش بدونند.

ادامه مطلب اینجا است...